Ein søga til allahalgannadag
Allahalgannadag minnast vit tey, ið andaðist á sjónum. Summi minnast vit sjálvi. Vit minnast eitt andlit, eina rødd ella eina hending. Onnur kenna vit bara úr frásagnum, myndum og nøvnum. Og so eru tey, sum eingin livandi longur minnist.
Tó eru spor eftir teimum.
Eitt navn í einari kirkjubók. Eitt húski í einari fólkateljing. Ein ogn í einum skifti. Smá brot av einum mannalívi, sum varð livað fyri langari tíð síðan.
Í dag, allahalgannadag, venda vit okkum móti einum slíkum broti úr føroyskari søgu.
Átta menn komu ikki aftur
- mars 1887 fóru átta menn av Deild í Vestmanna til útróðrar við Deildarbátinum. Teir komu ikki aftur.
Teir vóru:
Isak Joensen, 61 ár, giftur.
Joen Peter Isaksen, 27 ár, ógiftur.
Jakob Joensen, 51 ár, giftur og pápi at einari dóttur.
Daniel Peter Joensen, 23 ár, ógiftur.
Jakob Danielsen, 33 ár, giftur og skuldi gerast pápi.
David Hermansen, 51 ár, giftur.
Valdemar Olsen, 25 ár, ógiftur.
Gutte Joensen, 24 ár, ógiftur og nýliga trúlovaður.
Á einum pappíri kunnu hesi standa sum átta nøvn. Men aftan fyri hvørt navn var eitt mannalív.
Har vóru menn, sum vóru giftir. Ein átti eina dóttur. Ein annar skuldi gerast pápi. Ein triði var nýliga trúlovaður. Teir vóru sostatt ikki bara teir átta menninir í Deildarbátinum. Teir vóru partur av familjum og einum lítlum samfelagi.
Ein býlingur merktur av sorg
Vanlukkan rakti serliga býlingin Á Deild.
Um miðjan 19. øld var Á Deild ein fólkaríkur býlingur í Vestmanna. Sambært fólkateljing frá 1880 vóru sjey hús í býlinginum og tilsamans 25 fólk.
Tí siga tølini eisini nakað um støddina á hendingini. Átta menn úr einum lítlum býlingi sjólótust sama dag.
Men tølini einsamøll siga ikki, hvussu vanlukkan varð upplivað av teimum, sum sótu eftir. Tey siga ikki frá sorgini hjá einari konu, einum barni ella einari unnustu.
Tað er ein partur av søguni, sum ikki altíð kann lesast beinleiðis úr varðveittu skjølunum.
Tað, sum eftir er
Í dag eru næstan 140 ár liðin síðan vanlukkuna.
Tey, sum kendu menninar, eru farin. Røddirnar eru tagnaðar, og nógv av tí, sum tey vistu og mintust, er óivað horvið.
Men nøvnini eru eftir.
Í kirkjubókum, fólkateljingum og skiftiprotokollum eru framvegis spor eftir teimum átta monnunum og familjum teirra. Keldurnar siga ikki alla søguna um menninar. Tær siga okkum ikki, hvat teir tosaðu um henda morgunin, áðrenn teir fóru avstað. Tær siga heldur ikki, hvat tey, sum stóðu eftir, hugsaðu og kendu.
Men tær gera tað møguligt at seta nøvn á.
At síggja aldurin.
At finna familjuna.
At síggja, at tann 24 ára gamli Gutte Joensen ikki bara var eitt navn millum átta sjólátnir menn. Hann hevði eitt lív, sum var í ferð við at taka eina nýggja kós.
Og soleiðis er við teimum øllum.
At minnast
Allahalgannadagur snýr seg um at minnast tey, ið farin eru á sjónum. Ofta eru tað okkara egnu, vit minnast, tey sum vit hava kent og mist.
Men søgan er eisini full av menniskjum, sum eingin okkara hevur kent.
Tey arbeiddu, giftust, fingu børn, gjørdu ætlanir og livdu síni gerandislív. Og ein dag vóru tey burtur.
Menninir í Deildarbátinum eru átta teirra.
Vit kunnu ikki endurskapa lív teirra í síni heild. Men við teimum sporunum, sum eru varðveitt, kunnu vit framvegis siga nøvn teirra og varðveita brot úr søgu teirra.
Allahalgannadag minnast vit tey deyðu. Eisini tey, sum fóru á sjógvin og ikki komu aftur, men sum enn hava nøvn og søgur, ið kunnu verða varðveitt.
Heimildir
- Streymoyar prestagjald, kirkjubók, deyð, 1887.
- Fólkateljingin 1880, Vestmanna, Á Deild.
- Sorinskrivarin, skiftiprotokoll 1887.
- Vestmanna kommuna, Býlingar – Á Deild.
