Hvørji skjøl finnast á Tjóðskjalasavninum?

Tjóðskjalasavnið tryggjar varðveiting av (almennum) skjølum og skipanum, við søguligum, fyrisitingarligum og rættarligum týdningi, fyri allar borgarar og myndugleikar í Føroyum. Eisini skal Tjóðskjalasavnið tryggja at hesi skjøl eru tøk hjá almenninginum á ein skipaðan hátt.

Allir almennir myndugleikar hava skyldu at avhenda skjøl og skrásetingarskipanir sínar til Tjóðskjalasavnið, tá tey eru liðug at brúka hesi til upprunaliga endamálið. Onnur, so sum privatfólk, vinnurekandi og felagsskapir, hava ikki skyldu at avhenda, men kunnu velja at gera so, í samráð við Tjóðskjalasavnið. Eisini kann Tjóðskjalasavnið krevja kopi av skjølum/skipanum í privata geiranum, um Tjóðskjalasavnið metir tað hava serligan søguligan týdning.

Á goymslum Tjóðskjalasavnsins finnast skjalasøvn eftir ríkismyndugleikar, landsmyndugleikar og kommunalar myndugleikar. Dømi um almenn skjalasøvn eru: Ríkisumboðið, Landslæknin, Løgtingið, Landsstýrið, Landsverk, Vága Prestagjald, Klaksvíkar Sjúkrahús, Sandoyar Sýsla og Froðbiar Sóknar Kommuna.

Eisini varðveitir Tjóðskjalasavnið fleiri privat skjalasøvn, t.d. eftir handlar, verksmiðjur, reiðarí, peningastovnar, tryggingarfeløg, fakfeløg, ítróttarfeløg, politiskar felagsskapir og einstaklingar. Dømi um hetta eru: Jørgen Bech & Sønner, Føroya Banki, Ítróttarsamband Føroya og Javnaðarflokkurin í Suðurstreymoy.

Skjølini á goymslu Tjóðskjalasavnsins eru t.d. brøv, bøkur, kort/tekningar, myndir, filmar og ljóð. Flest øll skjalasøvn eru ein blandingur av ymiskum sløgum av skjalatilfari, meðan nøkur eru meira eintáttaði. Dømi um tað fyrra slagi er skjalasavnið eftir Landsverk, sum inniheldur brævaskifti, frágreiðingar, kort, filmar, myndir og grunnar við mátiúrsliti. Dømi um tað seinna er skjalasavnið eftir Sigrið og Jørgen Lützen, sum nærum bert inniheldur myndatilfar.

Tey fyrstu 85 árini av sínum virksemi, tók Tjóðskjalasavnið nærum bert analog skjøl til varðveitingar, harav tað mesta var í pappírsformi. Seinastu 7-8 árini hevur Tjóðskjalasavnið tikið móti talgildum skipanum, og verða hesar skipanir goymdar eftir serligum leisti, sum verður kallaður ‘flyting’ (migrering).

Tey elstu skjølini á goymslum Tjóðskjalasavnsins eru nærum 750 ára gomul, meðan tey nýggjastu eru ikki eldri enn umleið 5 ár. Elsta skjal er sokallaða Kongsbókin, sum inniheldur elstu útgávuna av Seyðabrævinum frá 1298. Elsta røðin av skjølum, sum eru varðveitt, eru løgtings- og vártingsbøkurnar, sum eru frá tíðarskeiðnum 1615-1816.

 


Altjóða Skjalasavnsvika 2025 #ASV2025

9.-13. juni 2025, er altjóða skjalasavnsvika. Við yvirskriftini ”Visti tú at..” varpar Tjóðskjalasavnið ljós á virksemi stovnsins og at upplýsa fólki hvussu tey kunnu gera brúk av nøkrum av teimum tænastum, sum stovnurin hevur at bjóða.

Les meiri um Altjóða Skjalasavnsvikuna her.

Deil hesi tíðindi:

Facebook
LinkedIn
Teldupost

Onnur tíðindi

Átta nøvn, átta mannalív

Allahalgannadag minnast vit tey, ið andaðist á sjónum. Summi minnast vit sjálvi. Vit minnast eitt andlit, eina rødd ella eina hending. Onnur kenna vit bara úr frásagnum, myndum og nøvnum. Og so eru tey, sum eingin livandi longur minnist.

Tó eru spor eftir teimum.

Eitt navn í einari kirkjubók. Eitt húski í einari fólkateljing. Ein ogn í einum skifti. Smá brot av einum mannalívi, sum varð livað fyri langari tíð síðan.

Í dag, allahalgannadag, venda vit okkum móti einum slíkum broti úr føroyskari søgu.

Les meiri

Altjóða Sálarheilsudagur 10 oktobur 2026

Í 1903 varð ein ung føroysk lærarinna, sum var álvarsliga sálarsjúk, send til viðgerðar á sinnissjúkrahúsið Oringe í Vordingborg í Danmark. Hon kom ongantíð aftur til Føroyar. Eftir meira enn hálva øld á donskum stovnum doyði hon á einum røktarheimi í 1957.
Í dag hevði sjúklingajournal hennara verið ein týdningarmikil kelda til at skilja bæði lív hennara, sjúkuna og tær umstøður, hon livdi undir. Sjúklingajournalirnar vórðu mettar sum donsk skjøl og varðveittar í Danmark sambært danskari skjalasavnslóg. Tí vóru tær eisini fevndar av donskum kassatiónsreglum. Journalin er ikki til longur, tí hon er burturbeind sambært hesum reglum.
Lagnan hjá hesi kvinnu er eitt dømi um, hvussu danskur kassatiónspolitikkur hevur ávirkað føroyska søgu og gransking.

Les meiri